Praktische handleiding

Deze pagina legt uit hoe je het archief gebruikt — materiaal vinden, lezen en meenemen. Alles wat hier beschreven staat, werkt zonder account en zonder bijzondere voorkennis. Als je een zoekmachine kunt gebruiken, kun je ook dit archief gebruiken.

1. Wat dit archief bewaart

Het archief bewaart zes soorten materiaal: artikelen (geschreven stukken), audio (opnamen en podcasts), video, documenten (PDF's, scans, papieren), afbeeldingen (foto's en grafisch materiaal) en datasets (gestructureerde gegevens die je kunt downloaden en waarmee je kunt werken). Elk afzonderlijk stuk — of het nu een foto, een opname of een rapport is — heeft zijn eigen pagina met een beschrijving, het bestand zelf en alles wat je nodig hebt om het terug te vinden of te citeren. Een archief dat met deze software is gebouwd, kan alles dragen — van een handvol records tot miljoenen; wat je hier ziet, is de eigen collectie van deze installatie.

2. Zoeken: één veld vindt alles

Het zoekveld staat bovenaan elke pagina. Typ waar je naar zoekt en druk op "Ga" — het archief doorzoekt de volledige tekst van elk gepubliceerd record: titels, beschrijvingen, samenvattingen, aantekeningen en de tekst van artikelen. Je hoeft niet te weten waar iets is opgeborgen; één veld bereikt alles.

Naast het veld zit een klein uitklapmenu met het opschrift Alles. Laat het staan zoals het staat om het hele archief te doorzoeken, of open het om de zoekopdracht te beperken tot één soort materiaal — alleen audio, alleen documenten, enzovoort. Dat is vaak de snelste manier om een grote resultatenlijst in te korten.

3. Verfijnen: de facetfilters

Een zoekopdracht naar een veelvoorkomend woord kan veel opleveren. Hier komen de filters op de resultatenpagina in beeld — het archief noemt ze facetten. Elk record is langs meerdere assen geclassificeerd, en elke as verschijnt naast je resultaten met haar meest voorkomende waarden en een live telling van hoeveel treffers elke waarde zou overlaten:

• Onderwerp — de onderwerpen waarover een record gaat.
• Plaats — de geografische plaatsen waarop het betrekking heeft.
• Taal — de taal van de inhoud van het record.
• Medewerker — de betrokken mensen: auteurs, sprekers, fotografen.
• Genre — de aard van het materiaal: getuigenis, analyse, rapport, enzovoort.
• Onderdeel van — het grotere werk waartoe een record behoort.
• Collectie en Reeks — gecureerde groeperingen die het archief bijhoudt.
• Toegang — of een record openbaar is of alleen voor leden.

Klik op een waarde en de resultatenlijst wordt meteen smaller. Filters van verschillende assen zijn vrij te combineren: bijvoorbeeld alle audiorecords in het Duits over het onderwerp onderwijs. Elk actief filter staat als een kleine, verwijderbare chip boven de resultaten — klik op zijn × en dat filter is weer weg. Verdwalen kan niet: de chips tonen altijd precies wat je weergave op dit moment verfijnt.

4. Bladeren in plaats van zoeken

Je hoeft niet met een zoekwoord te beginnen. Waar een filteras meer waarden bevat dan de zijbalk kan tonen, kun je de volledige alfabetische index van die as openen en die letter voor letter doorbladeren — elk onderwerp, elke plaats, elke medewerker in het archief, elk met het aantal records erbij. Kies een waarde en je kijkt naar de records ervan. Ook de tegels op de startpagina zijn ingangen: ze leiden naar de hoofdonderdelen van de site.

5. Een recordpagina lezen

Open een willekeurig resultaat en je krijgt het volledige beeld op één pagina: een beschrijving van wat het is, het bestand zelf — bij audio en video direct op de pagina af te spelen, bij afbeeldingen getoond, bij documenten en datasets als download aangeboden — plus wie het heeft gemaakt, wanneer en waar het thuishoort, van welk groter werk het deel uitmaakt, en verwante records die de moeite waard zijn om daarna te bekijken. De classificaties op een recordpagina zijn links: klik daar op een onderwerp of een plaats en je springt rechtstreeks naar al het andere dat eronder is opgeborgen.

6. Bewaren, citeren en delen

Elk record draagt een stabiele link die nooit verandert — een bladwijzer of een link die je in een werkstuk plakt, werkt morgen nog steeds, en volgend jaar ook. Voor het citeren biedt elke recordpagina een kant-en-klaar citaat in Chicago-, APA- of MLA-stijl: kopieer het citaat dat jouw school, universiteit of uitgever verwacht. Documenten zijn gemaakt om het scherm te verlaten — wat je downloadt of afdrukt, hoort bruikbaar te zijn in de echte wereld.

7. Lezen in je eigen taal

De taalkiezer — de 🌐-knop rechtsboven — toont elke taal waarin deze site is vertaald. Die vertalingen zijn gemaakt door de bewaarders van het archief zelf, niet door een machine of een externe dienst: kies je een taal, dan laadt de pagina gewoon opnieuw in die taal, hier op deze site, onder een eigen adres (Duitse pagina's staan bijvoorbeeld onder /de/…), en er wordt niets over je bezoek ergens anders naartoe gestuurd. Welke talen er verschijnen, hangt af van de taalpakketten die deze installatie heeft geïnstalleerd; Engels is het origineel, en waar een vertaling een gat heeft, vult de Engelse tekst het op. Eén uitzondering: juridische documenten blijven altijd in de taal waarin de beheerder van het archief ze heeft uitgegeven. Ook de inhoud van het archief komt in vele talen — via de facet Taal haal je met één klik alles op wat er in een bepaalde taal aanwezig is, en van rechts naar links geschreven schriften zoals Arabisch of Hebreeuws worden overal correct weergegeven.

8. Het ledengedeelte, in het kort

Lezen, zoeken, downloaden, citeren — niets daarvan vraagt een account. Het ledengedeelte bestaat voor mensen die het archief mee opbouwen: leden bereiden nieuwe records voor in een begeleide werkruimte, beschrijven en classificeren ze, uploaden de bestanden en geven ze door ter beoordeling voordat er iets wordt gepubliceerd. Iedereen kan zich registreren voor een basislidmaatschap; onderzoekstoegang is vanuit het ledengedeelte aan te vragen, en de curerende rollen worden persoonlijk toegekend door de bewaarders van het archief. Wil je alleen lezen, dan heb je dit allemaal niet nodig.

9. Als iets niet werkt

Is een link kapot, gedraagt een zoekopdracht zich vreemd of laadt een pagina niet, laat het ons dan weten — de contactkanalen staan in de voettekst van elke pagina. Dit archief wordt bijgehouden door mensen, niet door een concern, en we lezen wat ons bereikt.